Aan: de Directeur Televisie der VPRO, Hans Maarten Van den Brink.
Van: Theo van Gogh

Amsterdam 10 Januari 1999

Geachte Heer Van den Brink,

Verleden week werd mij verzocht door Uw medewerker Robbie Muts om ondervraagd te worden over mijn bevindingen als Bekende Nederlander. Ook wilde de presentator meegenieten van mijn ervaring inzake het fenomeen van de Belediging.
Vooral dat laatste leek mij een stichtend onderdeel voor de kijkert'jes van "Waskracht". 't Was jammer dat meneer Munts en zijn crew te laat kwamen op de burelen van de Storms-factory, waar we hadden afgesproken, temeer omdat ik mij speciaal voor hen uit de montage van "De Hunkering" had losgerukt. De geluidsman bleek niet met zijn apparatuur overweg te kunnen en de cameraman ontpopte zich - toen we eindelijk bezig waren - als een mummelende halve-gare naast de lens die de Heer Muntz voortdurend aanwijzingen gaf: 'doorgaan', 'vraag dit' of
'vraag dat', ik vroeg me af, kortom, kan zo'n ondervrager vooraf niet beter geïnstrueerd worden?
Als voorbeeld van hoe een belediging werkt, vertelde ik hoe en waarom U destijds het eerste exemplaar van "De Verduistering", het proza-debuut van Uw coryfee Michaël Zeeman, uitreikte. In dit meesterwerk wordt mijn persoon'tje omschreven als 'dat impotent stuk Wassenaars vlees'. God alleen weet hoe impotent ik ben, maar wat ik er zo opvallend aan vond is dat in de wereld van meneer Zeeman - en blijkbaar ook in de Uwe - impotentie als een belediging geldt. Plots herinnerde ik me weer de geduchte reputatie van meneer Zeeman als 't gaat om 't in elkaar
slaan van dames. U moet weten, indertijd ontmoette ik Mevrouw Eva Cossé met een blauw oog en een vlerkje in een mitella. Zij was zojuist verlaten door Michaël de Geweldenaar, die zelfs haar tafelzilver had meegenomen. Zij keek er niet vrolijk bij.
In de bekommernis van mijn hart heb ik toen het Michaël Zeeman-fonds voor gevallen vrouw'tjes opgericht, giro 3151174. Bij de premiere van mijn laatste film waren er tien dames van het Fonds aanwezig, dichtgeslagen ogen, mitella's en vooral ook die hunkerende blik waarmee zij de collecte-bus vast hielden. Nu ja, Uw eigen regisseur Ellen Jens weigert Zeeman's programma's te doen vanwege meneer's reputatie, want wij mogen de zusterlijke solidariteit niet onderschatten als 't om losse handjes gaat... En zo straft de Voortvarendheid uiteindelijk zich-Zelve.
Wat ik ook zo grappig vond, was dat me te binnen schoot dat U slechts over één bal schijnt te beschikken, aldus mijn betrouwbare bron, en dientengevolge enige probleempjes diende te overwinnen bij het verwekken van Uw kleine lieveling. Meneer Zeeman en meneer -'één bal is geen bal' - Van den Brink, twee inderdaad bijzonder viriele mannen die zich verkneukelen over mijn vermeende 'impotentie', 't is wel bijzonder indrukwekkend zulke vervaarlijke en doortastende tegenstanders tegen het lijf te lopen. En iemand's mogelijke sexuele onvolkomenheid, of moeilijkheden bij de voortplanting, is natuurlijk een hele bron van vermaak als je, zoals meneer Zeeman en meneer Van den Brink, echte mannen bent.
Nu hoor ik dat de bewonderende passages die ik wijdde aan U en meneer Zeeman niet door meneer Muts zullen worden uitgezonden omdat - ik citeer - 'we het ons toch anders hadden voorgesteld'.
Tsja...
Meneer Van den Brink, er is toch ook nog zoiets als journalistieke integriteit?
Meneer Muts zei me: "Ik had je willen slopen, maar er is bij mij sprake van teveel respect. Ik wil jou in een naar daglicht stellen, dat is de bedoeling van dit programma, maar dit wordt een eerbewijs aan Theo van Gogh. Ik denk niet dat we uitzenden, maar we zullen zien wat ik kan doen in de montage."
Toen stelde meneer Muts mij voor om een programma te gaan maken waarin ik graven schend en hij moest erg lachen bij het idee alleen al. Nu vraag ik mij af; zal de VPRO Zondag aanstaande inderdaad de onderdelen van het onderhoud waarin Uw viriliteit en die van meneer Zeeman ter sprake komt van het scherm weren? Gezien de buitengemeen boeiende programmering die dankzij U thans de kijker aan de uitzend-avond van Uw club kluistert en ook dankzij de roemruchte reputatie voor het koppen-snellen van boven-ons-gestelden die bij de VPRO al uit de jaren '60 dateert, verwacht ik natuurlijk dat U, ruimhartig als U bent, juist deze onderdelen van het gesprek vrij baan geeft. 't Kan toch niet zo wezen dat U uitgerekend mijn knipoogjes niet weet te incasseren?
Ik hoop dat U meneer Muts zover kunt krijgen mij alsnog recht te doen. Nu weet ik wel dat er nog zoiets is als de onafhankelijkheid van de programma-maker, maar meneer Muts is nu eenmaal een beetje bevreesd voor U en durft niet goed mijn woorden aan U voor te leggen: 'Dit kunnen we toch niet uitzenden, joh!...'
Ik weet dat zulks een misverstand is.
Ik zie uit naar mijn gesprek met de beul van "Waskracht", Zondag a.s.
Ik wens U veel wijsheid toe.
Met een plechtige knipoog,

Theo van Gogh