Van mensen die er verstand van hebben krijg ik vaak te horen dat Amerikanen 'oppervlakkig' zijn. Amerikanen halen bijvoorbeeld Amsterdam en Kopenhagen door elkaar en denken dat wij onze vingers in de dijken stoppen. Als ik dan vraag of zìj, de zich noemende intellectuelen die met veel dédain op Joe Sixpack neerzien, de hoofdstad van - bijvoorbeeld - de staat Iowa kennen (Des Moines), komt er meestal geen antwoord en een glimlach alsof ik een mongool ben; mijn natuurlijke oppervlakkigheid zorgt altijd voor bitse momenten.
Het is verbazend om te zien hoe graag Europeanen zich afzetten tegen het lichtend baken in een steeds duisterder wordende wereld, de Verenigde Staten van Amerika, die in de waarneming van de meeste Deskundigen in de krant of op tv voornamelijk bevolkt worden door hamburger vretende, in de God van Bush gelovende domkoppen. Hoe zou dat toch komen?
Ik vermoed dat het anti-Amerikanisme van nu vergeleken moet worden met het virulente antisemitisme dat in de jaren dertig zo in de mode was. Bewijzen kan je zo'n bewering niet, maar als ik me de gretigheid herinner waarmee in de jaren '80 al tijdens de zogeheten Vredesdemonstraties honderdduizenden de straat op gingen om voor eenzijdige ontwapening en vooral ook tégen Amerika te loeien en te stampvoeten, sijpelt de geur door van een collectieve haat. Amerika voorkwam dat Hitler Europa kon verenigen in het Duizendjarige Rijk, Amerika won de Koude
Oorlog ook voor ons, mààr... Amerika moet z'n grote waffel houden. Wij bijten liever in de hand die ons beschermt, mèt behoud van de Amerikaanse atoomparaplu als het er echt op aan zou komen, natuurlijk.
Bernard Lewis is de islamdeskundige die destijds de revolutie van Khomeini in Iran voorspelde; uiteraard werd hij niet geloofd. Hij is nu vierennegentig en voorspelt dat Europa over een eeuw een moslimmeerderheid zal hebben; de oude heer zal dus niet meer meemaken of zijn voorspelling uitkomt. In zijn optiek is er een grote kans dat Al-Qaida winnen zal. En hij verklaart de woede van Europa jegens de grote democratie overzee simpelweg uit afgunst: "Omdat de Europeanen natuurlijk ver zijn gepasseerd." Hij voegt hier aan toe: "Daarom begrijpen de Europeanen de moslims zo goed: die hebben namelijk ook het gevoel de mindere te zijn."
Als Lewis gelijk heeft - en ik vrees het ergste - is er alle reden om te emigreren naar het land van Mc Donald. Al was het maar omdat je in Amerika het gevoel hebt dat de oorlog der ideeën op 't scherpst van de snede wordt uitgevochten.
Dat een vrije pers die presidenten op de knieën brengt, er toe doet. Dat de getikte rechtervleugel van de Republikeinen verslagen kan worden. Dat je rondloopt in een samenleving die het recht om geluk na te streven voor iedere burger in de Grondwet heeft vastgelegd; peilloze diepten, adembenemende hoogten, noem me een meer betoverend experiment in de geschiedenis van het denken. In één woord: Amerika.
De doodarme schaapherders in het Sicilië van rond 1900 meenden dat Amerika het paradijs op aarde moest zijn omdat ze van hun geëmigreerde familieleden hoorden dat je er iedere dag vlees kon eten. Bij mensen die hooguit éen keer in hun leven vlees te eten kregen, liep het water in de mond. Zoiets kan je 'plat' noemen, maar ik matig me niet aan om neer te zien op zulk verlangen. Amerika wordt vooral zo gehaat omdat het de hoop belichaamt van alle mensen die een beter leven willen; om iedere dag vlees te eten, maar ook om te mogen geloven in het Opperwezen van hun voorkeur, of helemaal niet. Om te mogen zeggen wat je denkt zonder vervolgd te worden. Om zonder sluier vrouw te mogen zijn, mèt stemrecht, vrije meningsuiting en overspeligheid, zonder gestenigd te worden.
Toegegeven: dit klinkt allemaal wat padvinderachtig, en Bush - die zijn verkiezing stal - staat vooral voor de minderheid van agressieve christenen die Amerika's vrijheden wil beknotten. Maar ook hij kan worden weggestuurd door vrije burgers. Want hij is maar de eerste onder zijn gelijken.

Theo van Gogh

Abonneer U op
De Gezonde Roker nieuwsbrief