Omtrent Louis

Ik was naar de Utrechtse Filmdagen omdat Katja Schuurman - genomineerd voor Het Gouden Kalf vanwege "Interview" - in Heerlen op de planken stond vanwege het toneelstuk "Onze Jeugd". De serie "Najib & Julia" kon ook in de prijzen vallen.
Enfin, als ik iets heb leren vrezen is 't de gezellige Nederlandse Film-familie, een congsi van elkaar de bal en vooral de subsidiecenten toespelende types die je officieel niet 'corrupt' mag noemen.
Toen ik het podium opmoest om het prijsje op te halen voor "Najib & Julia" hadden we al een hoop blijdschap achter de rug. Een van de feestvarkens was Louis van Gasteren, die vanwege de korte documentaire "De prijs van overleven", vervolg op "Begrijp je nu waarom ik huil?" uit 1971, een Kalf kreeg uitgereikt.
In de film onderzoekt Van Gasteren 'de gevolgen van het kampsyndroom voor de vrouw en kinderen van het slachtoffer'. Enfin, wie ben ik om aanmerkingen te maken bij zo'n film, maar het geval wil dat er een probleempje is met Van Gasteren. Ik had de fanfare omtrent de prijsuitreiking aan de oude man zo 'ns aangezien en moest onwillekeurig denken aan Walter Oetinger, onderduiker, die volgens Van Gasteren vermoord moest worden omwille van het Verzet, dat gevaar zou lopen door de babbelzieke gast. Van Gasteren sloeg de man bewusteloos, trachtte hem te verdrinken in bad en wurgde hem uiteindelijk. 't Was nog een hoop gezeul met het lijk, dat in een verbrandingsoven moest en maar niet goed branden wilde... Uiteindelijk werd Louis verdacht, gearresteerd en - door de rechterlijke macht tijdens de bezetting - veroordeeld tot een paar jaar wegens het vermoorden vanwege deze joodse onderduiker.
Ordnung muss sein.
Nu gaat 't mij er niet om met terugwerkende kracht Wrekende Gerechtigheid te spelen, ik vrees het na-Oorlogs verzet en de daarmee gepaard gaande heldenmoed als de pest.
Maar aangezien Van Gasteren sinds '45 bezig is geweest koste wat kost eerherstel te krijgen en daartoe geen enkel middel onbeproefd heeft gelaten - processen voerend tegen Het Parool, tegen Karen Spaink, die de moed hadden erover te schrijven, maar ook een Ere-Tribunaal onder aanvoering van Pappa Van Gasteren in '47 om Louis ongemoeid te laten en zijn fabeltje over het dankzij Oettinger gevaar lopende Verzet te sanctioneren -, daarom mag ik ook een momentje stil staan bij die vanwege zijn geld beroofde en vermoorde man in huize Van Gasteren.
Of vindt U van niet?
Ik liep dus naar voren en werd gekust door actrice Monique Hendrix. Een jaar geleden schreef ik een stukje over de film "Nienke" van de grote denker Pieter Verhoeff, waarin een regel voorkwam die aangaf dat Mevrouw minder aantrekkelijk haar lippen tuitte tot een zoen op het scherm. Maar met de hand op mijn hart kan ik nu verklaren: Monique Hendriks kust heerlijk en verleidelijk, zij weet de Kunst van de Kus tot grote hoogte op te voeren, haast raakte ik bedwelmd... Kan je nagaan hoe verrukkelijk zij kust in 't echt, als niet de groten van de Nederlandse Film getuige zijn, maar alleen zij & jij en de hele wereld zich in eindeloos geluk voor jullie uitstrekt...
Ik stond voor het spreekgestoelte en sprak: "Ik vraag me af of die onderduiker van Van Gasteren ook zo geroerd zou zijn geweest. Gefeliciteerd Louis!"
"Terzake Theo!", sprak de presentator van de avond: "Terzake!"
Ik dankte cast & crew en vertelde onze hoofdrolspelers, Tara Elders en Hanin Msellek, dat ze onverwijld naar Amerika dienen te vertrekken - waarop het polisvrouwtje van FBTO Moniek van der Ven vanuit de zaal riep: "Go fuck yourself!" - en ik haar dankte. Ik eindigde met de woorden: "Er schijnen mensen te zijn die denken dat een aflevering TV-drama alleen voor acht ton gemaakt kan worden, maar hier is 't bewijs dat 't ook voor minder kan!"
En hield het Kalf omhoog.
Na afloop vertelde de voorzitter van de jury, Chris Brouwer, dat er discussie was geweest over het toekennen van de prijs aan Van Gasteren, maar dat de doorslag had gegeven dat ''ie niet veroordeeld is'. Dat nu is een misverstand, zie hierboven. De helft van de zaal had geen flauw idee waar 't allemaal over ging , maar ik werd druk gecomplimenteerd door allerhande dames en heren die zich bij mij als 'ik ben ook joods' voorstelden. Voor iemand die jaren bekend stond als de Eeuwige Anti-Semiet was dat even wennen. In het algemeen gesproken zeg ik dingen omdat ik ze meen, niet om medestanders te verwerven. Ook nu bekroop mij soms het ongemakkelijke gevoel bij een sentiment te worden ingelijfd waaraan ik part noch deel heb.
Grappig was dat Matthijs van Nieuwkerk, de enige professional op het podium, die mij vooraf gevraagd had na afloop een vraaggesprek af te kunnen nemen voor een rechtstreekse uitzending op TV, via een hulpeloos, dik meisje liet weten: "Ga maar lekker feest vieren!"
Onnodig te zeggen dat mijn buiging voor Van Gasteren niet werd uitgezonden, want er heerst geen censuur in Nederland, maar we houden 't wel gezellig onder ons, nietwaar? Je moet de mensen niet lastig vallen met moeilijk gedoe over de oorlog. Het vervelende is, ze hadden van mij Van Gasteren iedere prijs mogen geven, voor een belangwekkende documentaire over het weer, incestkinderen of poffertjes, maakt niet uit. Maar 't is niet voor niets dat meneer als een door schuldgevoel opgevreten patiënt telkens weer de Oorlog kiest; niet om met zichzelf af te rekenen, maar in abstracto, met het Verdriet. 't Is allemaal duivels bedacht. Maar hij had die prijs dus uitgerekend niet hiervoor moeten krijgen.
Komend voorjaar komt er een boek uit van Elsevier-medewerker Eric Slot waarin nieuw, voor Van Gasteren belastend materiaal is opgenomen. Uitvoeriger zal belicht worden de rol die Josephine in de zaak speelde, Louis' zuster. Te vrezen valt voor Van Gasteren dat deze publicatie de definitieve nekslag zal zijn voor de dappere mensenredder.
Destijds reden Theodor Holman en ondergetekende door de Van Eeghenstraat op een hoogwerker. Gewapend met televisiecamera's stapten we naar binnen en zo belandden we ook voor de ramen van de tweede verdieping van een deftig advocatenkantoor, Höcker, Spigt & Doeleman. Wie stond somber naar buiten te kijken?
Louis.
Ik riep in mijn enthousiasme: "He Louis, op zoek naar een nieuw onderduikadresje?!", en 't was of er een onaangename klop op de deur klonk. Faxen, dwangbevelen, dit mocht niet worden uitgezonden. En producent Harry de Winter was laf genoeg om het bewuste fragment te verdonkeremanen, opdat 't maar nooit uitgezonden kan worden. Zo'n Van Nieuwkerk, die destijds bij Het Parool werkte toen Van Gasteren rechtzaak na rechtzaak aanspande om Bart Middelburg - die 't gewaagd had meneer's zuivere motieven in twijfel te trekken en roofmoord moord te noemen – het schrijven onmogelijk te maken, zo'n Van Nieuwkerk had natuurlijk Louis en ondergetekende zij aan zij op TV moeten brengen bij de uitzending na afloop, want dat is dramatische televisie.
Ik ben voor een hoop bang in mijn leventje; openingsavonden in Utrecht bijvoorbeeld. Maar niet voor een moordenaar die probeert de vrije nieuwsgaring te intimideren. Meneer van Gasteren - die mijn uitspraak na afloop 'verwerpelijk' noemde - krijgt een kopie van dit stukje. Naar mijn bescheiden opvatting is 't minstens zo verwerpelijk om weerloze onderduikers in huis te halen en vervolgens om zeep te helpen vanwege hun centjes. Lang geleden allemaal, jawel, maar de enige die de zaak telkens weer oprakelt of tenminste onder de aandacht brengt vanwege zijn onderwerpkeuze, is meneer zelf, die zich al jaren ontpopt tot een wandelende aanklacht jegens zichzelf: "Zie mij, ik ben begaan met kampslachtoffers, ik lijd mee met de lijdende mensheid!"
Aardig in dit verband is om nog even op te merken dat in de film "Begrijp je nu waarom ik huil?" Eibert Meester wordt opgevoerd, toenmalig landelijk secretaris van de PVDA. Meester bleek later zijn hele beweende kampverleden uit de duim te hebben gezogen; Van Gasteren had geen onraad geproefd. Twee stakkers hadden
elkaar gevonden.
Dat de NPS het kleine incidentje wegknipte, tekent eens temeer de cultuur van Hilversum en de rattigheid van Matthijs van Nieuwkerk. Hem zij de glorie.

Theo van Gogh