De dood & het meisje

Pierre Bokma werd gevraagd om de rol van verkrachter te spelen in "Dogville" van Lars von Trier, maar mocht niet van zijn werkgever, Toneelgroep Amsterdam, wegens algehele onmisbaarheid. Bokma's opname zou één dag geduurd hebben. Nu heeft Halina Reijn, eveneens in vaste dienst bij de gesubsidieerde pisnichten, wel toestemming gekregen om een week op auditie te gaan in Amerika, bij Oliver Stone en Joel Schumacher en nog wat namen. Reijn, een begaafde actrice die mij op beeld altijd te koud voorkwam waardoor ik niks in haar zag, maar die nu met
haar grote bek op bezoek in Amerika mijn respect verdient en daarom volgende keer alsnog in aanmerking komt voor een rol, bijvoorbeeld die van een moeder die haar zoontje van dertien verkracht, Reijn was tot deze hoge heerlijkheid geroepen omdat ze meedeed in "Zus & Zo", een rol die indruk maakte en die enige deuren voor haar opende. In een brief aan de actrice schrijft onze mislukte Ivo van Hove dat haar verblijf aldaar goed is voor het imago van toneelgroep Amsterdam.
Let wel, Bokma was gevraagd voor een heuse rol in een film die de hele wereld over gaat, Reijn is gevraagd om kennis te komen maken. Toch wordt voor haar' week afwezigheid nu een jongere actrice klaargestoomd om Reijn's rol in "De Drie Zusters" over te nemen. Waarom zij wel en hij niet?
Bokma is zo kwaad dat hij nu serieus overweegt Toneelgroep Amsterdam vaarwel te zeggen; ik heb hem dat vaker horen zeggen en vermoedelijk zal 'ie ook deze keer niet echt durven, maar dat 'ie doorlopend wordt gesard en getreiterd, geloof ik graag. Van Hove haat Bokma en dat komt omdat als de brave Belg allang weer ontslagen is bij Amsterdam, de herinnering aan Bokma alle gestumper van een onbekwame regisseur verdringen zal. Van Hove, ach... Leger en leger wordt de Stadsschouwburg en meneer schijnt tot overmaat van ramp ook nog 'ns alle beschikbare overuren van de technici in vaste dienst nu al ruimschoots overtroffen te hebben. Tot zijn verdediging mag worden vastgesteld dat de nieuwe ARBO-wetgeving menig gezelschap in problemen brengt door een te rigide toepassing van de regels.
Bokma en de andere aanwezige talenten verheugen zich nu al weer op de volgende voorstelling in Turnhout, waar zeker honderd mensen zullen komen kijken. Van Hove is de nagel aan de doodskist van een volstrekt overleefde groep, die al vanaf '72 miljoenen en miljoenen opsoupeert. Ik zie een en ander met verwondering aan.
Wat Halina Reijn betreft; waarom vind je de een koud en de ander niet? In Mevrouw's geval heeft zulks van doen met haar' harde kop, die mij niet bijzonder vrouwelijk voorkomt. toen ik voor "De Nacht Van Aalbers" de keus had tussen haar en Kim van Kooten, twijfelde ik geen seconde. Theodor Holman en Hans Teeuwen zijn grote fans van Halina, dus des te meer reden om de poot stijf te houden en haar nooit te vragen. Maar nu - ik geef 't eerlijk toe - ben ik onder de indruk van het fanatisme waarmee het schepsel aan soaps wil meedoen, in de Story wil en op de bonnefooi Stone bezoekt. Ze neemt haar vak serieus en wordt niet geslagen door de gesel van het moederschap, dat zovele actrices van hare wapenen beroofd. En bovendien zou ik met mijn grote waffel toch ook 'ns een dame tot iets moois voor de camera moeten kunnen verleiden zonder dat ik – figuurlijk gesproken, heus -, een latje van haar krijg.
Sinds "Minoes" acht ik Carice van Houten hoog, maar gisteravond was ze op TV in een geval dat "Amnesia" heette; 't was ronduit verschrikkelijk om al dat gestumper - onbekwame regie, geschreven met een hark - met een riekende walm van pretentie overgoten opgedist te krijgen. Waarom 't nooit wat zal worden met de Nederlandse film is duidelijk aan alles wat uit de klamme tatsen komt van deze zich Regisseur noemende prutser, die ons ook de mislukking van "De Grot" schonk.
Terug naar Halina; zij oogt van de androgyne soort, een tikkeltje mannelijk en zo-wie-zo niet zozeer verleiding uitstralend alswel ambitie. Voor een vrouw is dat een doodzonde, vooral als ze haar brood voor de camera moet verdienen. Maar mag ik wel zo hard oordelen over een actrice die ik nog nooit een aardige rol voor de camera heb bezorgd?
Vermoedelijk niet, maar in gesprek met deze of gene casting-director zal 't niet anders zijn. Ik hoor dat Reijn voortreffelijk acteert in "Grimm" en dat geloof ik zo, want hoe saai en voorspelbaar Van Warmerdam's films ook zijn, meneer is een van God gegeven acteurs-regisseur. waarom komt Reijn alom bovendrijven? En waarom wordt er in couranten en op televisie uitsluitend in plechtige eerbied over het vrouw'tje gesproken? Omdat ze blijkbaar de indruk geeft Koningin te zijn, of toch in ieder geval Prinses. Ik onderschat die gave niet, integendeel. Vermoedelijk heeft ze 'drama' aan haar kont hangen.
Wat mij in actrices aanbelangt is hun kwetsbaarheid. Ik ben zo'n bolle penopauzer bij wie de vrouw'tjes altijd winnen en dat komt omdat ik half mijn leven een zekere vertrouwelijkheid met het zwakke geslacht heb onderhouden. Mocht ik alles overdoen, ik kwam terug als een Wassenaarse Mevrouw om kinderen te dragen en m'n man iedere dag weer te onderwerpen aan het Elfde Gebod, dat luidt: "Gij zult alimentatie betalen en overigens Uw grote waffel houden."
Zowel in The Sunday Times als Der Spiegel - U hoort wel, ik ben niet van de straat -, lees ik artikelen waarin uitvoerig uit de doeken wordt gedaan dat het mannelijke Y-chromosoom zo beschadigd is dat over tweehonderdduizend jaar de dames zichzelf kunne reproduceren en wij mannen ook in biologische zin overbodig
worden. Eigenlijk is dat nu al het geval, want de zaadbank heeft in principe aan twee donoren genoeg om de gehele mensheid te vermenigvuldigen. De gedachte aan al dat verspilde zaad door de eeuwen heen is vanuit het gezichtspunt van de Evolutie - of hoe zeg je zoiets - huiveringwekkend verkwistend. Vrouwen zullen de macht overnemen en de wereld zal in termen van de oorlog der Ideeën tot stilstand komen. Want wie een baarmoeder heeft die om vulling schreeuwt, heeft geen tijd voor uitvindingen, filosofie en ander snoepgoed voor de geest.

Reijn belichaamt een nieuw mens-type, dat van de zakelijke vrouw. Ze is bij uitstek geschikt voor een rol als gescheiden moeder die voorkomt dat Pappa ooit nog een van de kindertjes te zien krijgt. Ze is de teef van ongedroomde nachtmerries, een "bitch" in het moderne taalgebruik. Let wel, dit heeft alles niets te maken met hoe ze is als persoon'tje, ik praat over haar uitstraling. Laatst spraken we elkaar en mij leek ze aardig. Reijn als zakenvrouw of als harde secretaresse en dan in een intieme scène haar een fantasie schenken die je niet bij haar
verwacht, dus onderworpen op een bloedstollend meisjesachtige manier.
Ik heb een Mevrouw gekend in Wassenaar die zo genoeg had van man en kinderen dat ze met een scheermes haar eigen gezicht bewerkte, dat er prompt steeds meer gehavend begon uit te zien. Soms zijn woede en verbittering adembenemend in een slagveld van pleisters; wondje na wondje neemt de vertwijfeling toe en machteloos moeten anderen toezien. Wat ik wil, is Reijn kwetsbaarheid bezorgen, de onzichtbare rimpel in haar harde gezicht. Alleen dan zal Mevrouw haar hele palet bespeeld hebben. Er zijn in Nederland misschien vijf filmregisseurs die een actrice meer te melden hebben dan 'Doe maar wat!...'
Zoals Katja Schuurman nooit in aanmerking zal komen om de voortreffelijke actrice te laten zien die ze is, zo zal Halina Reijn bijna altijd omringd worden met de wierrook en de heiligheid van KUNST. Ook dat imago is op den duur niet benijdenswaardig. Ik neem mijn petje af voor haar af omdat ze zulks blijkbaar zelf ook in de gaten heeft, zoals ik altijd sympathie heb voor iemand die probeert te ontsnappen aan de tredmolen van toneelgroep Amsterdam en aan wat de mensen zoal over haar te babbelen hebben. Daarom keer ik van de dwalingen mijns weegs en zal deze actrice een rol aanbieden.
Haar zij de glorie.

Theo van Gogh